سخن پاياني :

معاهدة  «سةٍور»  كه در سال 1920 با حضور عده اي از نمايندگان كرد منعقد شده است در موارد 64-62 فصل سوم خلق يك كردستان مستقل را پيش بيني مي كند . بر اثر كودتاي كمال آتاتورك آن مقررات هيچ گاه به مرحلة اجرا در نيامد . در 1923 موافقت هاي لوازان مقررات امضا شده در «سةٍور» را لغو كردند ؛ و فقط تركيه متعهد شد كه از زندگي و آزادي همة ساكنان سرزمين خويش بدون در نظر گرفتن مقام و موقعيت اجتماعي و مليت و زبان و نژاد و مذهب آنان حمايت و حراست كامل به عمل آورد .

پيش از جنگ جهاني اول سرزمينهاي كرد نشين بين عثماني و ايران تقسيم شده بود و يك جامعة بسيار كوچك كرد نيز در روسيه وجود داشت . كنفرانس صلح و معاهدات مختلف منعقد با تركيه و ايران و عراق كه به كشورهاي مختلف خاورميانه امكان دادند ، دولتهايي كم و بيش مستقلي تشكيل بدهند ، برعكس براي كردان منجر به تجزيه و تفرقة بيشتري گرديد .

سرزمين به هم پيوسته اي كه از درياي سياه تا خليج فارس كشيده شده و مسكن يك ملت هم خون و هم نژاد است .

به طور متوسط 19 درصد از كل مساحت سرزمينها و 24 درصد از كل سكنة سه كشور ، تركيه ، عراق ، ايران ، كه از بزرگترين كشورهاي خاورميانه ، كردنشين و كرد هستند .

سوريه از يك طرف و اتحاد جماهير شوروي سابق نيز از طرفي ديگر در مناطق هم مرز خود با كردستان تركيه تعداد زيادي كرد را در خاك خويش دارند ، در اينجا سخن بر سر توده اي همخون و هم نژاد يعني كردان است كه تفاوتي آشكار با همسايگان خود دارند زيرا از لحاظ نژاد و زبان به گروه نژادهاي هندواروپايي تعلق دارند . همة تلاشهايي كه دولتهاي ذينفع براي تحميل زبان خود به ايشان كرده اند بي نتيجه مانده است (نمونة آن تدريس كتب فارسي در مدارس كردستان ايران
 مي باشد ) در ميان توده هاي ساكن خاورميانه كه بر اثر اختلافات نژادي به تقسيمات زيادي منقسم شده اند ، مانند توارنيها و ساميها و ايرانيها و حاميها و از مليتهاي ترك و تاجيك و عراقي و ايراني و سوري و لبناني و ارمني ويهودي و يوناني و متكلم به زبانهاي تركي و عربي و فارسي و متدين به مذاهب سني و شيعه و اسماعيلي و علوي دروز و ارتدوكس و ماروني و با آداب و رسوم چادر نشيني و يكجا نشيني ، به ملتي بر مي خوريم قوياٌ متحد كه بر ارادة استقلال ملي خود شديداٌ
تاكيد دارد .

پس از جنگ اول جهاني ، در دوران قوميت ها ، كردان نيز مانند ساير ملتهاي خاورميانه مي پذيرفتند كه در لواي رژيمي مشابه به سوي استقلال رهبرب شوند . ليكن در آن دم كه بعضي ملتها داراي راهنمايان فرانسوي و انگليسي و روسي بودند كه امنيت ايشان را تضمين مي كردند ، گسترش مؤسسات سياسي و اجتماعي ايشان را رهبري مي نمودند ، در كنار زبان مادري خودشان يك زبان جهاني نيز به ايشان مي آموختند ، و بدين وسيله به آنان امكان مي دادند كه به تمدتهاي جهاني دسترسي پيدا كنند ، تا بر اثر اين تماس سطح فرهنگ و تمدنشان بالا برود ، كردها تقريبا به تمامي به تركيه و عراق و ايران تسليم شده بودند و اين دولتها مي كوشيدند تا با تبعيد افراد و بمباران و قتل و عام آنان را جسماٌ از بين ببرند و يا با محو مليت ايشان و وادار كردنشان به تحليل رفتن در خود معناٌ هم نابودشان سازند .

براي هريك از اين دولتها كه كردستان را بين خود تقسيم كرده اند سرزمين كرد كه جزو خاك او شده است به منزلة نوعي مستعمرة او به حساب مي آيد و هميشه بيم دارد از اينكه آن مستعمره را از او جدا كنند هميشه سعي مي كنند از اين سرزمين حداكثر ماليات و سرباز بگيرند ، بي آنكه در مقابل آن به همان اندازه اقدامات سازندگي و اصلاحي براي ايشان به عمل آورند . همه صنايع محلي به نفع صنايع سرزمينهاي مسكون توسط توده هاي اكثريت از بين رفته است . همين كه دولتي از اين دولتها خود را قوي حس كند اقدام به تحليل بردن اين اجباري اين اقليت سركش و تسليم ناپذير
 در خود مي كند .

آيا تضمين حقوق ملي كردها بدون تغيير صورتبندي سياسي خاورميانه امكان پذير است ؟ براي تامين حمايت از اين حقوق بايد در هر يك از آن كشورها نظارتي از طرف دولتهاي بزرگ برقرار كرد ، و اين نظارت چنان پيگيري و جدي باشد كه استقلال آن كشور ار به صورت خيالي درآورد .

آيا براي ساده كردن مسئله مي توان كردها را به يكي از دولتهاي خاورميانه ملحق نمود ؟ تركيه كه قويترين ايشان است نتوانسته است آن را در خود حل كند ؛ و اگر كردستان را به هر يك از كشورهاي خاورميانه ملحق كنيم از آن كشوري ساخته ايم كه اكثريت در آن با كردان خواهد بود . در پنجاه سال اخير تومار قربانيان كردستان به طرز غم انگيزي طولاني شده است و اين خود ممكن است بسيار عجيب و مغاير با عقل و منطق به نظر برسد كه در عصري چنين روشن و درخشان كردها متحمل خشن ترين و وحشيانه ترين سركوب ها و شكنجه هاي تاريخ خود شده باشند . معه هذا اين مغايرت فقط ظاهري است ، چه ، در هيچ دوره اي مبارزات ملي به اين اندازه حاد و شديد نبوده است . نظير اين واقعه به هنگام اشغال اروپا به وسيلة آلماني ها ديده شده و در دنيايي كه درس شناسايي حقوق ملتها به مردم مي داد ، پس از انعقاد معاهدة
«سةٍور» كه شعور ملي كردان را زنده كرده بود تركها و ايراني ها براي حل مسئلة كرد راه ديگري بجز محو اين ملت نيافتند